توسط : مسجد جامع کاشان یکی از آثار تاریخی برجسته و کهنسال شهر کاشان است. قدمت آن به دوره سلجوقیان بازمیگردد. این مسجد در خیابان بابا افضل و محله میدان کهنه قرار دارد. همچنین در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۱۵ با شمارهٔ ثبت ۲۵۲ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
پیشینه تاریخی
مسجد جامع کاشان به عنوان یکی از مهمترین مراکز مذهبی و تاریخی این شهر، دارای تاریخی غنی و پربار است. طی لایهبرداریهایی که اخیراً در بخش محراب دوره سلجوقی این مسجد انجام شد، آثاری از تزئینات و گچبریهایی مربوط به دوره آل بویه کشف و شناسایی شد. این کشفیات نشاندهنده تاریخچهای پیچیده و طولانی است که بر قدمت و اهمیت این بنا میافزاید.
در شبستان تابستانی که در زیر شبستان زمستانی قرار دارد، طرحهای زیبای کاشیکاری به چشم میخورد. در کف این شبستان، آثار کورههای پخت ظروف چینی کشف شده است که نشان از فعالیتهای گستردهای در دورانهای گذشته دارد. این مسجد دارای گنبد آجری است که پس از زلزله بزرگ سال ۱۱۹۲ هجری قمری به وسیله عبدالرزاق خان کاشی مرمت شد. این تعمیرات به شکل اساسی انجام شد و در کتیبهای با خط ثلث در زیر گنبد مسجد به سال ۱۲۰۷ هجری قمری به آن اشاره شده است.
بنا به روایات تاریخی و کشفیات باستانشناسی، این مسجد بر روی بنایی کهنتر بنا شده که برخی از کارشناسان معتقدند قدمت آن به قبل از اسلام بازمیگردد. برخی دیگر از کارشناسان با توجه به آثار کورههای پخت سفال و سایر فضاهای کاوش شده در زیر شبستانهای مسجد، این بنا را مربوط به قرون اولیه دوره اسلامی میدانند. همچنین، بنا به برخی روایات تاریخی، این مسجد به دستور صفیه خاتون، دختر مالک اشتر، بنا نهاده شده است.
ویژگی برجسته
یکی از ویژگیهای برجسته این مسجد وجود دو قبله است که یکی از آنها به دلیل عدم تطابق دقیق با جهت قبله (به گفته متخصصان میراث فرهنگی) از عمد تخریب شده است. گفته میشود که این محراب قدیمی به سمت بیتالمقدس بوده و پس از تغییر قبله به سمت مکه، محراب جدیدی ساخته شده است. این تغییر قبله یکی از نکات برجسته تاریخی مسجد است و در محراب جدید، آیه تغییر قبله از بیتالمقدس به مکه نوشته شده است.
معماری
مسجد جامع کاشان دارای گنبد آجری با مقصوره و ایوان مرتفع، صحن وسیع و حوض خانهای در وسط است. همچنین، این بنا دارای سه شبستان بزرگ است که به ترتیب شبستانهای تابستانی، زمستانی و شبستان بزرگ هستند. مناره این مسجد یکی از قدیمیترین منارههای تاریخی در ایران است و کتیبهای به تاریخ ۴۶۶ هجری قمری بر روی آن موجود است که این مناره را به عنوان سومین مناره تاریخدار قدیمی ایران معرفی میکند.
این مسجد به عنوان مرکز بزرگترین و قدیمیترین هیئت مذهبی کاشان، یعنی هیئت ابوالفضل کاشان (مشتی)، با قدمتی بیش از صد سال شناخته میشود. چنین نقشی در جامعه مذهبی و فرهنگی کاشان، مسجد جامع را به یکی از مراکز مهم مذهبی و تاریخی این شهر تبدیل کرده است.
